Uygarlıkların merkezi olan Samsat ilçesi 01.03.1988 yılında sulara gömülerek tarihten silinmiştir. Samsat’taki kazılar en son Ortadoğu Teknik Üniversitesi adına, Kültür ve Turizm Bakanlığı desteğiyle Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya fakültesi Prof. Niğmet ÖZGÜÇ tarafından 8 yıl süreyle her yıl 3 ay olarak sür dürüldü. Kazıların ağırlığı dünyada eşi ve benzerine ender rastlanan Samsat kalesinde yapıldı. Ortalama 20 bilim adamından oluşan kazı kurulu 1979 yılından 1987 yılına kadar kazı çalışmalarını sürdürdüler.

Prof. Niğmet ÖZGÜÇ başkanlığında Samsat kalesinde yapılan kazılar sırasında Kommagene kralının sarayı tamamen ortaya çıkarıldı. Ağır sürdürülen kazı çalışmalarında 35 m olan kalede ancak 9 m'ye inilebilmiştir. Altın takılar, cam ve porselen kaplar bulunmuş höyüğün güney batısında hellenistik devre ait IV. yapı katında bir beze sarılı olarak altın süs eşyası, bilezikler, gerdanlık ve küpler bulunmuştur. Çürümüş bez madolenler üzerinde iz bırakmışlardır. Define takı olarak kullanılan gümüş sikkelerle, altın, gümüş, ziynet eşyası ve kıymetli taşlardan yapılmış boncuklardan meydana gelmiştir. Definenin iyi korunmuş ilginç eserlerini ikisi çift, ikisi tek olan kaplamalı takılardan olan 6 adet küpe temsil eder. Ayrıca gümüş üzerine altın kaplamalı takılardan 2 çift bilezik mevcuttur. Kale dışında ilçenin çeşitli yerlerindeki kazılarda da paha biçilemez tarihi eserler çıkarılmıştır. Amerikalı arkeolog Richard ELLIES'te yaptığı kazılarda bulduklarından başka birçok eserin de toprak altına yattığı kanısına varmıştır.